Uitzonderingen en afwijkingen binnen NEN 7510 documenteer je door voor elke uitzondering een formeel record aan te maken met daarin de beschrijving van de afwijking, de onderbouwing, de geaccepteerde restrisico’s, de goedkeuring van een bevoegde functionaris en een einddatum voor herziening. Dit geldt voor elke situatie waarin een beveiligingsmaatregel bewust niet of slechts gedeeltelijk wordt toegepast. De vragen hieronder geven je een compleet beeld van hoe je dit proces stap voor stap inricht.
Een uitzondering binnen NEN 7510 is elke situatie waarin een vereiste beveiligingsmaatregel bewust niet volledig wordt geïmplementeerd, tijdelijk buiten werking wordt gesteld of op een andere manier wordt ingevuld dan de norm voorschrijft. Een afwijking is vergelijkbaar, maar verwijst doorgaans naar een structurele of permanente situatie waarbij de organisatie bewust kiest voor een alternatieve aanpak.
Voorbeelden van situaties die als uitzondering of afwijking kwalificeren:
Het onderscheid met een incident is belangrijk: een uitzondering is een bewuste, vooraf goedgekeurde keuze. Een incident is een onverwachte gebeurtenis. Beide vragen om documentatie, maar het proces en de verantwoordelijkheden verschillen. Binnen NEN 7510-compliance geldt dat elke bewuste afwijking van het informatiebeveiligingsbeleid formeel moet worden vastgelegd en goedgekeurd.
Bij elke uitzondering leg je minimaal de volgende informatie vast: een beschrijving van de afwijking, de betrokken systemen of processen, de reden waarom de standaardmaatregel niet haalbaar is, het geaccepteerde restrisico, compenserende maatregelen, de naam van de goedkeurende functionaris en de geldigheidsperiode van de uitzondering.
Een volledig uitzonderingsrecord bevat in de praktijk de volgende elementen:
Hoe gedetailleerder de vastlegging, hoe sterker je positie bij een audit. Een auditor wil niet alleen zien dat je weet dat er een afwijking is, maar ook dat je de risico’s actief beheert. Goede documentatie laat zien dat risicobeheer binnen NEN 7510 serieus wordt genomen en dat de organisatie in control is.
Het goedkeuringsproces voor een uitzondering binnen NEN 7510 verloopt via een gestructureerde aanvraagprocedure waarbij de aanvrager de uitzondering indient, een risicobeoordeling plaatsvindt en een bevoegde functionaris de uitzondering formeel goedkeurt of afwijst. De bevoegdheid voor goedkeuring hangt af van het risiconiveau van de afwijking.
In de meeste organisaties ziet het proces er als volgt uit: de eigenaar van het systeem of proces dient een uitzonderingsverzoek in bij de informatiebeveiligingsfunctionaris of CISO. Die beoordeelt het restrisico en adviseert over compenserende maatregelen. Afhankelijk van de ernst van de afwijking keurt de CISO de uitzondering zelf goed of wordt het verzoek geëscaleerd naar het management of de directie.
Het is verstandig om in je informatiebeveiligingsbeleid vooraf vast te leggen welke niveaus van afwijkingen door wie mogen worden goedgekeurd. Kleine, tijdelijke uitzonderingen met een laag restrisico kunnen op operationeel niveau worden afgehandeld. Uitzonderingen met een hoog risicoprofiel of een langere looptijd vereisen goedkeuring op directieniveau. Dit maakt het uitzonderingsbeheer transparant en aantoonbaar.
Uitzonderings- en afwijkingsdocumentatie sla je op in een centraal, toegangsgecontroleerd register dat onderdeel is van je informatiebeveiligingsmanagementsysteem (ISMS). Dit register moet doorzoekbaar zijn, versiebeheersing ondersteunen en alleen toegankelijk zijn voor bevoegde medewerkers.
In de praktijk gebruiken organisaties hiervoor een dedicated GRC-tool (Governance, Risk and Compliance), een beveiligd documentmanagementsysteem of een gestructureerde map in een intern intranet met strikte toegangsrechten. Wat je ook kiest: zorg dat het register altijd up-to-date is, dat wijzigingen worden bijgehouden en dat er een duidelijke eigenaar is die verantwoordelijk is voor het beheer.
Vermijd het opslaan van uitzonderingsdocumentatie in persoonlijke e-mailboxen of lokale schijven. Dit maakt het onmogelijk om bij een audit snel een volledig overzicht te geven. Een centraal register geeft je bovendien de mogelijkheid om patronen te herkennen: als dezelfde maatregel herhaaldelijk een uitzondering krijgt, is dat een signaal dat het beleid of de implementatie aanpassing nodig heeft.
Uitzonderingsdocumentatie moet je minimaal bewaren zolang de uitzondering actief is, plus een aanvullende periode na het verlopen of intrekken van de uitzondering. In de context van NEN 7510 geldt als vuistregel een bewaartermijn van minimaal vijf jaar na het sluiten van de uitzondering, in lijn met gangbare bewaarplichten voor informatiebeveiligingsdocumentatie.
De exacte bewaartermijn kan worden beïnvloed door sectorspecifieke wet- en regelgeving. Voor zorgorganisaties gelden aanvullende eisen vanuit de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) en aanverwante privacywetgeving. Voor defensieleveranciers spelen eisen vanuit het ABDO-kader een rol, en vanaf 2026 gelden ook de Algemene Beveiligingseisen voor Rijksoverheidsopdrachten (ABRO) voor bedrijven die opdrachten uitvoeren met risico’s voor de nationale veiligheid.
Leg de bewaartermijnen voor uitzonderingsdocumentatie vast in je informatiebeveiligingsbeleid of in een apart retentiebeleid. Zo voorkom je discussie achteraf en zorg je dat documentatie beschikbaar is wanneer een auditor erom vraagt.
Als een uitzondering bij een audit niet goed gedocumenteerd is, leidt dit in de meeste gevallen tot een non-conformiteit in het auditrapport. Afhankelijk van de ernst kan dit een minor- of majorbevinding zijn, wat gevolgen heeft voor je certificering of contractuele geschiktheid als leverancier.
Een minor non-conformiteit betekent dat je een verbeterplan moet indienen en binnen een afgesproken termijn kunt aantonen dat je de documentatie op orde hebt gebracht. Een major non-conformiteit is ernstiger: de certificerende instelling kan je certificaat opschorten of intrekken totdat de situatie is gecorrigeerd. Voor organisaties die afhankelijk zijn van hun NEN 7510-certificaat voor opdrachten in de zorg of defensie, kan dit directe commerciële gevolgen hebben.
Naast de formele auditgevolgen is er ook een intern risico: zonder goede documentatie weet je als organisatie zelf niet meer welke uitzonderingen lopen, wie ze heeft goedgekeurd en wanneer ze verlopen. Dat maakt actief risicobeheer binnen NEN 7510 vrijwel onmogelijk. Goede documentatie is dus niet alleen een compliancevereiste, maar ook een praktisch beheermiddel.
Een uitzondering moet je herzien wanneer de geldigheidsperiode verloopt, wanneer de omstandigheden die de uitzondering rechtvaardigden zijn veranderd, of wanneer er een nieuwe dreiging of kwetsbaarheid is ontdekt die het restrisico verhoogt. Intrekking is verplicht zodra de originele maatregel alsnog geïmplementeerd kan worden.
Stel een vaste herzieningscyclus in, bijvoorbeeld elk kwartaal of halfjaarlijks, waarbij alle actieve uitzonderingen worden beoordeeld. Vraag daarbij: is de reden voor de uitzondering nog geldig? Is het restrisico nog acceptabel? Zijn de compenserende maatregelen nog effectief? Als het antwoord op een van deze vragen “nee” is, moet de uitzondering worden aangepast of ingetrokken.
Koppel de herziening ook aan wijzigingen in de omgeving: een systeemupgrade, een nieuwe leverancier, een gewijzigd dreigingslandschap of nieuwe wet- en regelgeving kunnen allemaal aanleiding zijn om een bestaande uitzondering opnieuw te beoordelen. Leg elke herziening vast in het uitzonderingsregister, inclusief de conclusie en eventuele aanpassingen. Zo bouw je een aantoonbare geschiedenis op van actief uitzonderingsbeheer binnen je ISMS.
Wij weten uit ervaring dat het documenteren van uitzonderingen en afwijkingen voor veel organisaties een van de lastigste onderdelen van NEN 7510 is. Niet omdat de theorie ingewikkeld is, maar omdat het in de dagelijkse praktijk snel wordt vergeten of onvolledig bijgehouden. Hofsecure helpt je om dit proces structureel in te richten, zodat je bij elke audit aantoonbaar in control bent.
Wat we voor je doen:
Met meer dan 20 jaar ervaring bij defensiebedrijven en zorgorganisaties weten we precies wat auditors verwachten en hoe je documentatie inricht die zowel werkbaar als auditproof is. Wil je weten hoe jouw organisatie er nu voor staat? Neem vrijblijvend contact op en we kijken samen wat er nodig is.